Znani Polacy w USA. Podróż ich śladami

Stany Zjednoczone obchodzą w 2026 roku swoje 250-lecie. Choć kraj znajduje się po drugiej stronie globu, to od początku swojego istnienia był bliski Polakom. W tym artykule chcemy przybliżyć 15 znanych Polaków, które związały się z Ameryką. Podczas podróży po USA możesz często zobaczyć pamiątki po nich, także w najbardziej atrakcyjnych turystycznie miastach.

Początki – ślady pierwszych Polaków na amerykańskiej ziemi

Czy wiesz, że Polacy byli obecni już na statkach, płynących do historycznego Jamestown? Z kolei pierwsze stałe osady polskie powstawały nie w Nowym Jorku czy Illinois, ale… w Teksasie! Tam właśnie Leopold Moczygemba, który pochodził z „mojej” Opolszczyzny, utworzył osadę Panna Maria.

Ten artykuł poświęcimy nie historii jako takiej, ale konkretnym, znanym postaciom. Jednak w wolnej chwili zachęcamy też do przeczytania bardziej dokumentalnego artykułu o dziejach polskich osadników i początkach Polonii amerykańskiej, który napisałem przy współpracy z Instytutem Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ. To kawałek bardzo ciekawiej wiedzy w blogowej pigułce! 🙂

Znani Polacy w USA

Po tym wstępie przejdźmy do konkretu. Opiszemy kilkanaście znanych osób z Polski, które w USA robiły kariery, rozwijały biznes czy po prostu mieszkały. A po tej liście – ciekawostka! Po krótce wymienię parę niesłychanie znanych ludzi, którzy może nie pochodzili z naszego kraju, ale mieli przynajmniej częściowo polskie korzenie.

Tadeusz Kościuszko

Kościuszko to nie tylko ciekawostka historyczna. Jego pomnik majestatycznie stoi tuż przy Białym Domu (i na mnie zawsze robi olbrzymie wrażenie), a filadelfijski dom jest zarządzany przez NPS – agencję, która pod swoją pieczą ma przede wszystkim parki narodowe. To świadczy o tym, jak wielką rolę nasz rodak odegrał podczas walk o niepodległość USA. Bliski współpracownik Waszyngtona dał się poznać jako rewelacyjny strateg i inżynier. Zaprojektował między innymi fortyfikację West Point, gdzie do dziś znajduje się najważniejsza akademia wojskowa Stanów Zjednoczonych.

Pomnik T. Kościuszki w Chicago

Kazimierz Pułaski

Drugi słynny polski bohater z czasów wojny o niepodległość USA. Nazywa się go ojcem amerykańskiej kawalerii, a pomnik Kazimierza na koniu zdobi Plac Wolności w amerykańskiej stolicy. Zginął podczas bitwy w 1779 roku, w Savannah – na południu USA. Dziś w samym sercu historycznego centrum tego miasta, na Monterrey Square, wznosi się wysoki na piętnaście metrów marmurowy monument upamiętniający generała. Naukowcy niedawno zbadali szczątki pochowane pod pomnikiem i potwierdzili ich autentyczność, co dodało temu miejscu jeszcze większej rangi.

Brigadier General Count Casimir Pulaski Memorial

Pola Negri

W rzeczywistości Apolonia Chałupiec. Ikona niemego kina i pierwsza europejska supergwiazda Hollywood. Mówi się, że swego czasu była jedną z najlepiej opłacanych aktorek USA. Na Alei Gwiazd w Los Angeles znajduje się jej symboliczna gwiazda, choć większość pamiątek po Poli znajduje się w San Antonio, gdzie Polska spędziła ostatnie lata swojego życia.

Gwiazda Poli Negri w Hollywood. CC: Mariusz Paździora

Max Factor

Zostajemy w Mieście Aniołów, bo tylko kilka kroków od Hollywood Boulevard, przy Highland Avenue, stoi budynek w stylu art déco, który niegdyś służył za salon i laboratorium Maksymiliana Faktorowicza. Pochodził ze Zduńskiej Woli, stworzył markę Max Factor i spopularyzował słowo „make-up”.

Dziś w tym miejscu mieści się słynne Hollywood Museum, które odwiedziliśmy podczas naszej pierwszej podróży do USA i pamiętamy doskonale do dziś. Odtworzono w nim oryginalne pokoje do makijażu (w tym słynny pokój, gdzie stylizowano Marilyn Monroe) oraz unikalne przyrządy kosmetyczne jego projektu. Niektóre… wyglądały dość złowrogo, co pokazujemy na czwartym zdjęciu!

Ignacy Jan Paderewski

Większość osób kojarzy Paderewskiego z pianinem i polityką. I rzeczywiście, jego debiut w Carnegie Hall w 1891 roku – pierwszym roku działalności tej słynnej, nowojorskiej sali – odbił się szerokim echem po obu stronach Atlantyku. Z kolei fakt, że został pochowany na tak ważnym dla Amerykanów Cmentarzu Narodowym w Arlington jest najlepszym symbolem zasług na rzecz relacji polsko-amerykańskich. W 1992 roku jego prochy przeniesiono do Warszawy, lecz świadomość tego, jak aktywnie wspierał polskie interesy w USA pod koniec I Wojny Światowej, pozostała w Ameryce do dziś.

Natomiast niewielu wie o jego zamiłowaniu do… słońca i wina! Podczas podróży Kalifornii warto zajechać do miasteczka Paso Robles. Paderewski kupił tam ziemię i posadził szczepy Zinfandel, stając się jednym z pionierów tutejszego winiarstwa. W mieście działa dziś nawet specjalny szlak historyczny, a w tutejszym muzeum i w hotelu Paso Robles Inn można zobaczyć pamiątki po muzyku, w tym oryginalny fortepian, na którym grywał.

Doskonały film o Paderewskim w Ameryce (po angielsku)

Korczak Ziółkowski

Polski rzeźbiarz, który na zaproszenie wodzów plemienia Lakota w 1948 roku zaczął tworzyć gigantyczny Crazy Horse Memorial – indiańską odpowiedź na słynną Górę Rushmore. Wykuty w skale monument przedstawia Szalonego Konia – ważnego wodza i duchowego przywódcy, który starał się zapobiegać ekspansji Amerykanów ze wschodu na obszar Wielkich Równin. Choć Korczak Ziółkowski zmarł 1982 roku, to jego rodzina wciąż kontynuuje prace nad gigantycznym pomnikiem, a na miejscu można zobaczyć studio artysty i pamiątki po nim.

Co ciekawe, zanim ten genialny rzeźbiarz przeniósł się na Dziki Zachód rzeźbić Szalonego Konia, tworzył na wschodnim wybrzeżu. Jego pierwszym wielkim, docenionym w USA dziełem był ekspresyjny pomnik Ignacego Jana Paderewskiego. Rzeźba zdobyła prestiżową nagrodę na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku, a dziś można ją podziwiać w Bostonie.

Tworzony od 1941 r. Crazy Horse Memorial

Zbigniew Brzeziński

Jeden z najsłynniejszych strategów okresu Zimnej Wojny. Był doradcą ds. bezpieczeństwa Jimmiego Cartera, specjalizującym się w polityce europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem ZSRR i, oczywiście, Polski. W prezydenckim muzeum Cartera można dziś zobaczyć między innymi odręcznie pisane listy i mapy z notatkami „Zbiga”. Co ciekawe, kolejne pokolenie Brzezinskich także od lat aktywnie angażuje się w politykę, lecz sympatyzując z dwoma różnymi stronami sceny politycznej. Ian wspiera jako ekspert głównie Republikanów, a Mark jest zadeklarowanym Demokratą. Zawsze zastanawiało mnie, jak fascynujące musiały być rozmowy tych trzech panów przy rodzinnych obiadach! 🙂

Z. Brzeziński (po prawej) i E. Muskie (po lewej, również miał polskich korzeniach) podczas rozmowy J. Cartera. Mówi się, że zdjęcie wykonano podczas rozmowy z Moskwą

Jako Ambasador USA w Polsce, Mark Brzezinski często odnosił się do dziedzictwa swojego ojca. Warto zauważyć pewne zrządzenie losu – oboje wspierali swoich prezydentów w podobnych zagadnieniach. Zbigniewowi przyszło planować działania powstrzymujące ZSRR, a Mark rozpoczął kadencję jako ambasador tuż przed rozpoczęciem wojny w Ukrainie, gdy znów Moskwa znalazła się na ustach całego świata.

A więcej o Maine dowiesz się z naszego artykułu o najlepszych parkach narodowych w USA, gdzie opisaliśmy cudowny obszar Acadia.

Helena Modrzejewska

Wybitna polska aktorka dramatyczna z przełomu XIX i XX wieku, znana w USA jako Helena Modjeska. Grała na deskach po obu stronach Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza role szekspirowskie, a lokalnie – w Kalifornii – zasłynęła nie tylko talentem, ale też budową ślicznej willi, która stała się jej oazą. To piękna posiadłość o nazwie „Arden”, zaprojektowana przez cenionego architekta Stanforda White’a.

Dom stał się miejscem spotkań amerykańskiej i polskiej elity. Przetrwał do dziś i funkcjonuje jako muzeum, gdzie można poczuć artystyczny klimat epoki i zobaczyć osobiste pamiątki po gwieździe. Znajduje się w ślicznej dolinie, pośród zalesionych wzgórz. Na cześć Heleny nazwano też okoliczną wioskę.

Potrzebujesz wsparcia w zaplanowaniu podróży do USA?
Skontaktuj się z nami!

Włodzimierz Krzyżanowski

Wiele mówi się o polsko-amerykańskich bohaterach z okresu walk o niepodległość. Mniej uwagi poświęca się Włodzimierzowi Krzyżanowskiemu – kuzynowi Fryderyka Chopina, który podczas wojny secesyjnej sformował Legion Polaków (58. Ochotniczy Pułk Piechoty z Nowego Jorku) i osobiście dowodził nim w krwawej bitwie pod Gettysburgiem. Miał dzięki swoim zasługom zyskać uznanie samego Abrahama Lincolna. Dziś jego prosty nagrobek można dostrzec w sekcji numer 1 na Narodowym Cmentarzu Arlington.

Nagrobek generała w Arlington

Henryk Sienkiewicz

Czy wiesz, że zanim powstała „Trylogia”, nasz noblista spędził sporo czasu w Kalifornii? Ba! Z grupą znajomych (w tym z Modrzejewską) próbował nawet założyć rolniczą komunę w wówczas małym miasteczku Anaheim (dziś część aglomeracji Los Angeles). Eksperyment się nie udał, ale Sienkiewicz ruszył w podróż po stanie, mieszkając między innymi w malowniczym Sebastopolu, na północy oraz Anaheim – na południu. Doświadczenia z pobytu w Ameryce znalazły później odbicie w jego twórczości, m.in. w „Latarniku” oraz, oczywiście, „Listach z podróży do Ameryki”.

Anja Rubik

Jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich modelek. Choć pracowała na całym świecie, to właśnie z Ameryką związała się na długie lata. Przeszła setki razy po wybiegach podczas New York Fashion Week, była muzą topowych projektantów i twarzą kultowych kampanii. Ślady wielkiej mody z jej udziałem najłatwiej odnaleźć w samym sercu nowojorskiego Garment District oraz w archiwach nowojorskiego Metropolitan Museum of Art (Met), które regularnie dokumentuje najważniejsze momenty w historii współczesnej mody.

Słynny pomnik igły i guzika w Garment District na Manhattanie

Andrzej Gołota

Jeśli z nostalgią wspominasz bokserskie emocje z lat 90., to Twoje kroki muszą zaprowadzić Cię do Chicago! „Andrew” Gołota stoczył tu swoje najbardziej legendarne pojedynki, które elektryzowały miliony kibiców przed telewizorami w Polsce i Stanach. Walczył w kultowej hali United Center (tam, gdzie grają Chicago Bulls) oraz w słynnym hotelu Rosemont Horizon. Do dziś w polonijnych barach i klubach sportowych można znaleźć jego zdjęcia z autografami, a nawet mistrzowskie pasy. Bokser zresztą nadal mieszka w Chicago, w dzielnicy Northbrook.

Film o Andrzeju Gołocie i jego najważniejszych walkach

Marcin Gortat

Pierwszy Polak, który odegrał aż tak znaczącą rolę w historii NBA i awansował do jej ścisłego finału. Jako „Polish Hammer” (Polski Młot) spędził za oceanem 12 lat, grając w barwach Orlando Magic, Phoenix Suns, Washington Wizards i LA Clippers.

Ale koszykówka to nie wszystko. Marcin Gortat stał się wizerunkowym ambasadorem Polski w USA, często promując nasz kraj. Na przykład, regularnie organizował huczne „Polish Heritage Nights”, na które zapraszał rodaków i samych Amerykanów, pokazując polską kulturę. Pojawiał się też na wydarzeniach organizowanych przez biznes czy Ambasadę RP. W 2015 r. został nawet uhonorowany Nagrodą im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego za wkład w umacnianie polsko-amerykańskich relacji.

Słynni Amerykanie o polskich korzeniach

Ale Stany Zjednoczone, jako kraj zbudowany przez imigrantów, jest miejscem, w którym różne nacje mieszają się ze sobą, a pamięć o przodkach dla wielu osób odgrywa ważną rolę.

Świat filmu

Czasami w mediach można przeczytać, że jakiś celebryta odwiedza Polskę, aby poznać miejsca, z których wywodzą się jego przodkowie. Tak było na przykład w przypadku słynnego Jona Krasinskiego, który światowy rozgłos zyskał dzięki roli w kultowym sitcomie „The Office”, a z czasem stał się jednym z najbardziej rozchwytywanych aktorów w Hollywood. W połowie polskie korzenie ma również największa gwiazda tego serialu – Steve Carell. Wielką karierę za oceanem robi również Paul Wesley (Paweł Tomasz Wasilewski), znany najbardziej z „Pamiętników wampirów”. Podobnie jak Jane Krakowski (Krajkowska) czy Christine Baranski, które występowały w wielu rewelacyjnych filmach i serialach.

Kilka lat temu głośno zrobiło się po tym, jak Jesse Eisenberg postanowił nie tylko wyprodukować rewelacyjny film „Prawdziwy ból” o poszukiwaniu swoich korzeni, ale nawet otrzymał z rąk prezydenta w 2025 r. formalne, polskie obywatelstwo.

Słynna scena z Teorii Wielkiego Podrywu, gdzie Sheldon (Jim Parsons) stara się w kalamburach przedstawić Polskę Leonardowi (Johnnemu Galeckiemu, który sam ma polskie korzenie)

Spoglądając bardziej w przeszłość, nie można zapomnieć o braciach Wonsal z Mazowsza (ówcześnie pod zaborami) – założycieli słynnego studia filmowego Warner Bros., które miało niebagatelny wpływ na rozwój amerykańskiej kinematografii.

Biznes i technologia

Na pograniczu showbiznesu i po prostu biznesu karierę zrobiła Martha Stewart, pierwsza kobieta w USA, która samodzielnie uzyskała status miliarderki. Jej dziadkowie byli Polakami. W kontekście biznesu i nowych technologii często mówi się o Stevie Wozniaku – współzałożycielu Apple, który osobiście opracował pierwsze komputery tej marki, a miał dziadków, którzy byli polskimi emigrantami. Co ciekawe, w pewnym momencie Apple miało zostać sprzedane innemu emigrantowi z Polski – Idkowi Trzmielowi (szerzej znany jako Jack Tramiel), który założył Commodore International i był właścicielem Atari.

Innym Amerykaninem o polskich korzeniach był Christian Zabriskie, który zarządzał firmą wydobywczą Pacific Coast Borax Company i na cześć którego nazwano jeden z najpiękniejszych punktów widokowych w Parku Narodowym Doliny Śmierci. Na uwagę zasługuje też zmarła kilka lat temu ekonomistka i prezeska YouTube – Susan Wojcicki, czy prezes McDonald’s – Chris Kempczinski.

Zabriskie Point w Dolinie Śmierci (Kalifornia)

☕ Jeśli podoba Ci się ten artykuł i chcesz się odwdzięczyć, możesz postawić nam wirtualną kawę. Dziękujemy!

A to wciąż nie koniec!

To oczywiście wciąż dopiero początek długiej listy Polaków oraz Amerykanów polskiego pochodzenia, którzy realnie przyczynili się (i wciąż przyczyniają się!) do rozwoju Stanów Zjednoczonych. Inżynierowie, naukowcy (w tym zdobywcy Nobla!), lekarze, żołnierze, artyści i sportowcy. Polacy odcisnęli na przestrzeni wieków tak duże piętno na amerykańskiej ziemi, że dziś niemal wszędzie można odnaleźć mniejsze lub większe ślady polskości. Victor Ambros, Andrew Schally, Stephanie Kwolek, Kazimierz Funk, Mieczysław Bekker, Stanisław Ulam, Hilary Koprowski…

Warto czytać o naszych cenionych rodakach przed wyjazdem do USA, bo choć nie są to nazwiska, które zagościły w popkulturze, to ich historie są równie ciekawe, co wpływ, jaki mieli na Amerykę. Pozwalają też poznać nieco bliżej różne aspekty Stanów Zjednoczonych – od pustyni na Dzikim Zachodzie, przez laboratoria NASA, po areny sportowe i współczesny show-biznes.

Więcej artykułów o USA:

Czy USA są bezpieczne?

Jakie ubezpieczenie do USA wybrać?

Amerykańska whiskey – ciekawostki i historia

Pokaż więcej

Komentarze

Dodaj komentarz